Golliwogg

De Golliwogg (later Golliwog of Golly) ontstond in 1895 als kinderboekfiguur: een lappenpop van zwarte stof met kroeshaar, rode lippen en een kleurrijke outfit. De Engelse Florence Upton bedacht en tekende hem voor een kinderboek, terwijl haar moeder de teksten schreef. Het eerste boek werd een groot succes en leidde tot nog twaalf delen, waaronder The Golliwog in Holland. De jaarlijks met Kerst verschenen boekjes werden wereldwijd populair. In Groot-Brittannië groeide de Golliwogg-pop uit tot het meest geliefde speelgoed na de teddybeer.

Na Uptons dood in 1922 werd Golliwogg een bekend handelsmerk. Omdat zij geen auteursrechten vastlegde, konden bedrijven de figuur vrij gebruiken in reclame. Zo bleef hij bijna een eeuw een populaire reclamefiguur, vooral via jamfabrikant Robertson’s. Hun spaarsysteem met Golliwog-speldjes — waaronder sportfiguren als cricketer, golfer en hockeyer — werd een groot verzamelobject en verscheen ook op servies en andere producten.

Sterke polarisatie

Door zijn populariteit verscheen Golliwog in steeds meer kinderboeken, waarbij zijn oorspronkelijke vriendelijke karakter soms veranderde in een angstaanjagende figuur. Zo werd hij geleidelijk omstreden. In de jaren dertig introduceerde Enid Blyton in haar Noddy-boekjes drie boefjes met Golliwog-uiterlijk, waaronder een personage met een inmiddels als racistisch beschouwde naam. Na de Tweede Wereldoorlog werd het woord wog bovendien een scheldwoord, wat de controverse versterkte.

Vanaf de jaren zestig verdween Golliwog uit het publieke leven: boeken werden aangepast, in 1988 werd de figuur uit Britse tv-reclames verbannen en in 2002 stopte Robertson’s met hun mascotte. Tot op heden blijft Golliwog omstreden: voor sommigen nostalgie, voor anderen een racistisch symbool.